Brede welvaart in Groningen: positieve trends, maar structurele achterstanden blijven
Geschreven op 15 december 2025
“Ondanks de verschillen is de algemene de trend positief: sinds 2020 zien vrijwel alle gemeenten meer verbeteringen dan verslechteringen.”
Recent publiceerde CBS de jaarlijkse update van de regionale Monitor Brede Welvaart (rMBW). De kern: de brede welvaart is lager in steden en uithoeken van Nederland. Naast stedelijke gebieden geldt dit sinds 2020 ook voor het oosten van Groningen en Drenthe, het midden en zuiden van Limburg, en Zeeuws-Vlaanderen en het westen van Noord-Brabant. In dit artikel schetsen we hoe de provincie Groningen ervoor staat, op basis van de rMBW en de Monitor Brede Welvaart Groningen van Sociaal Planbureau Groningen.
Regionale Monitor Brede Welvaart van CBS
Sinds 2020 meet het CBS de brede welvaart op regionaal niveau via de regionale Monitor Brede Welvaart (rMBW). Brede welvaart gaat over de kwaliteit van leven hier en nu, en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede welvaart van toekomstige generaties, of van mensen elders in de wereld. De monitor geeft een breed en samenhangend beeld van de staat en ontwikkeling van de regionale kwaliteit van leven.
De rMBW laat zien dat brede welvaart in Nederland als geheel zich op veel terreinen positief ontwikkelt. Met name arbeidsparticipatie, inkomen en leefomgeving verbeteren in veel regio’s. Tegelijkertijd laat de rMBW zien dat de brede welvaart ongelijk verdeeld is tussen regio’s. In delen van het land, vooral buiten de Randstad, blijft het niveau van brede welvaart achter bij het landelijk gemiddelde. Hoewel sociale samenhang en veiligheid daar vaak relatief sterk zijn, staan sociaal-economische indicatoren en de toekomstige brede welvaart — zoals milieu, klimaat en arbeidsmarkt — onder druk. Naast de brede welvaart in het ‘hier en nu’, zien we vanuit het perspectief van latere generaties dan ook gemengde trends, met naast positieve ontwikkelingen duidelijke zorgen over klimaat, milieu en de structurele druk op voorzieningen door demografische veranderingen.
Het gaat beter in Groningen, maar de brede welvaart blijft achter bij het landelijk gemiddelde
De brede welvaart in Groningen verbetert op veel indicatoren, maar blijft in alle gemeenten onder het landelijke niveau. Vooral de materiële welvaart scoort lager, onder meer door een lager besteedbaar inkomen, meer huishoudens met problematische schulden en een hogere armoedequote dan gemiddeld in Nederland. Ook op het gebied van gezondheid blijft Groningen achter: minder inwoners ervaren een goede gezondheid, meer mensen hebben een langdurige aandoening en overgewicht komt bovengemiddeld vaak voor.
Daarnaast staat de provincie voor een stevige demografische opgave. De vergrijzing en ontgroening zetten druk op voorzieningen, arbeidsmarkt en zorg, vooral in landelijk en krimpgevoelige gebieden. Dit beeld sluit aan bij de rMBW-cijfers, die laten zien dat de brede welvaart in Noordoost-Groningen tot de laagste van Nederland behoort.
Sterke sociaal-maatschappelijke fundamenten, ondanks sociaal-economische achterstanden
Net als in andere delen van Noord-Nederland is in Groningen de sociale cohesie relatief hoog: veel vrijwilligerswerk, sterke buurtbinding en relatief veel onderling vertrouwen. Ook de veiligheid is op veel plekken gunstig, en buiten de stad zijn inwoners bovengemiddeld tevreden met hun woon- en leefomgeving. Tegelijkertijd zijn de regionale verschillen groot. Oost-Groningen (Oldambt, Eemsdelta, Pekela, Westerwolde en Stadskanaal) scoort structureel op meerdere domeinen laag, met stapelende achterstanden in inkomen, gezondheid, werk en leefomgeving.
Groningen-stad kent een gemengd profiel met sterke scores op onderwijs, leefomgeving en voorzieningen, maar lagere scores op veiligheid, schulden en eenzaamheid. Westerkwartier, Het Hogeland en delen van Midden-Groningen laten eveneens een gemengd beeld zien, met een sterke woonkwaliteit maar uitdagingen op het gebied van gezondheid en bereikbaarheid.
Ondanks deze verschillen is de algemene de trend positief: sinds 2020 zien vrijwel alle gemeenten meer verbeteringen dan verslechteringen.
Monitor Brede Welvaart Groningen
De Monitor Brede Welvaart Groningen bevestigt dit beeld en biedt aanvullende verdieping met regionale data en subjectieve ervaringen van inwoners. In onze monitor, die specifiek is toegesneden op de Groningse situatie, zien we dat:
- het welzijn hoog is: ruim 80% van de inwoners geeft het leven een 7 of hoger;
- tevredenheid met de woonomgeving bovengemiddeld is, vooral in landelijke gebieden;
- groningen relatief veilig is, zowel objectief als subjectief;
- de sociale samenhang en betrokkenheid sterk zijn, met veel vrijwilligerswerk en onderling vertrouwen.
Tegelijkertijd bevestigt de monitor de structurele uitdagingen die ook in de rMBW zichtbaar zijn. Gezondheid blijft een kwetsbaar domein, met meer langdurige aandoeningen, meer overgewicht en een lagere ervaren gezondheid. De economische positie van Groningen is relatief zwak, met een lager besteedbaar inkomen, hogere schuldenproblematiek en een bovengemiddeld aandeel bijstandsontvangers. De demografische druk neemt toe door dubbele vergrijzing en ontgroening, wat de zorg, voorzieningen en arbeidsmarkt sterk beïnvloed.
Daarnaast heeft de gaswinnings- en versterkingsproblematiek een negatieve impact op vertrouwen, ervaren veiligheid en mentaal welzijn, vooral in Noordoost-Groningen.
De combinatie van de verdieping van de Monitor Brede Welvaart Groningen en de meest recente cijfers vanuit de rMBW van CBS schetst het volgende beeld:
- Groningen heeft een relatief lage brede welvaart ten opzichte van Nederland, vooral door sociaal-economische en gezondheidsachterstanden.
- De trend is positief: in vrijwel alle gemeenten verbeteren meer indicatoren dan verslechteren.
- Regionale verschillen zijn groot en structureel, met name in Noordoost-Groningen waar brede welvaart op meerdere domeinen onder druk staat.
- Demografie is een bepalende factor voor de komende decennia, met sterke vergrijzing, ontgroening en stijgende druk op zorg en voorzieningen.
- Sterke sociale fundamenten—veiligheid, sociale cohesie, ervaren leefbaarheid—dragen duidelijk bij aan de ervaren kwaliteit van leven.
- Toekomstige brede welvaart staat onder druk door gezondheidsachterstanden, woonopgaven, economische kwetsbaarheid en de structurele impact van de herstel- en versterkingsoperatie.
