Samenleving

Samenleving

Het thema samenleving zegt iets over de mate waarin mensen zich thuis voelen in een gemeenschap. De aanwezigheid van goede sociale contacten met buurtbewoners draagt sterk bij aan de leefbaarheid van een buurt. Naast sociale contacten is het vertrouwen tussen mensen en ten opzichte van maatschappelijke instellingen en de overheid een aspect dat invloed heeft op de brede welvaart.

Sociale contacten in de buurt

Mensen zijn gelukkiger en tevredener als ze vaker contact hebben met familie, vrienden en goede kennissen. Ook het contact met buren maakt verschil. Sociale contacten kunnen mensen ondersteunen in hun geluk, maar ook in hulp en ondersteuning bij gezondheidsproblemen, het versterken van hun weerbaarheid en verrijken van perspectieven, door het delen van ervaringen (Sociaal Planbureau Groningen, 2017 ; Steptoe en Diez Roux, 2008). Wanneer mensen weinig sociale contacten in hun omgeving hebben, leidt dit vaker tot eenzaamheid (Winsemius et al., 2016 ).

Uit de Regionale Monitor Brede Welvaart blijkt dat het aandeel inwoners van Groningen dat minimaal één keer per week digitaal of ‘live’ contact heeft (72,6%), iets hoger is dan in andere regio’s (72,2%). Tussen 2012 en 2019 is het aandeel mensen dat wekelijks één contactmoment heeft met familie, vrienden of buren in Groningen gedaald van 75,7% tot 72,6%. In de oostelijke gemeenten ligt het aantal mensen dat in ieder geval een keer per week contact heeft met familie, vrienden of buren het hoogst. In Midden-Groningen en de gemeente Groningen is dit het laagst van de provincie, wat waarschijnlijk komt doordat dit contact in stedelijk gebied vaak minder is.

Groninger panel positief over sociale contacten in de buurt

Het Groninger Panel is in 2020 gevraagd naar de tevredenheid met sociale contacten; Groningers waarderen hun sociale contacten gemiddeld met een 7. In de context van de coronapandemie is dit behoorlijk stabiel vergeleken met 2018, toen een gemiddeld cijfer van een 7,1 werd gegeven. Dat Groningers positief staan tegenover de sociale contacten en samenhang blijkt ook uit een aantal stellingen die we ze hebben voorgelegd. Vergeleken met 2018 zien we nauwelijks verschillen.

Zo voelt in 2018 meer dan 81% van de Groningers zich thuis in de eigen buurt, in 2020 geeft 79% van de inwoners dit aan. Ook ervaart 77% het als prettig hoe mensen in de buurt met elkaar omgaan, identiek met 2018. Dat er nauwelijks verschillen in deze percentages zijn midden in een coronajaar kan worden verklaard door de samenstelling. Wie in 2018 positief reageerde op de stelling ‘ik woon in een gezellig(e) dorp/wijk met veel saamhorigheid’ ziet nu veel vaker positieve effecten van ‘corona’ op saamhorigheid, onderlinge hulp of activiteiten dan Groningers die het in 2018 (helemaal) oneens waren met de stelling. Met andere woorden: de saamhorigheid is in coronatijd vooral toegenomen in dorpen en wijken waar al een goede saamhorigheidsbasis was (Sociaal Planbureau Groningen, 2021).

We zien een aantal duidelijke verschillen tussen groepen. De sociale contacten in de stad scoren gemiddeld lager dan op het platteland. Verder zijn jongeren duidelijk minder tevreden. Gezien het moment van vragen, is dit heel logisch. Oktober 2020 valt midden in de coronapandemie, waar jongeren in het bijzonder kampen met verminderde sociale contacten en gevoelens van eenzaamheid. Uit recent onderzoek blijkt dat 81% van de Groningers aangeeft dat de coronacrisis belangrijke gevolgen heeft voor het sociale leven en de sociale contacten. 1 op de 5 Groningers (20%) voelt zich door corona vaker eenzaam. Onder jongeren (18-34 jaar) voelt bijna een derde zich eenzaam (32%) en specifiek onder studenten is dit zelfs 46% (Sociaal Planbureau Groningen, 2021). Tussen de overige leeftijdscategorieën zijn de verschillen veel kleiner.

Eenzaamheid

Van alle volwassen Groningers voelt 43% zich in 2016 matig tot ernstig eenzaam. Het percentage ernstig eenzame volwassenen (8,2%) is iets hoger dan eerdere jaren. Landelijk is het percentage volwassenen dat zich ernstig eenzaam voelt hoger dan in Groningen, namelijk 9,9%. Eenzaamheid is van alle leeftijden, maar 75-plussers zijn het vaakst eenzaam.

Eenzaamheid wordt gedefinieerd als het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde relaties. Eenzaamheid is een van de factoren die bepaalt hoe inwoners de leefbaarheid van een gebied ervaren. Burencontact, maar ook sociale activiteiten als sporten, kunnen eenzaamheid verminderen.

Vertrouwen in instituties

Vertrouwen in maatschappelijke instellingen en de overheid is een belangrijk voor brede welvaart, het is van essentieel belang voor de sociale samenhang en het functioneren van de samenleving. De Regionale monitor Brede Welvaart laat zien dat 63,1% van de Nederlanders vertrouwen heeft in de tweede kamer, politie en rechters (percentage is een gemiddelde van de drie genoemde instituten). In Groningen ligt dit met 59,9% iets lager. Sinds 2012 is het vertrouwen toegenomen met enkele procentpunten, van 55,2% in 2012 naar 59,9% in 2019.

Het vertrouwen van Groningers heeft een flinke knauw opgelopen door de aardbevingen als gevolg van de gaswinning. In onderzoek van Gronings Perspectief onder het Groninger Panel zien we een gemiddeld laag vertrouwen in instituties die zich bezighouden met de schadeafhandeling (IMG) en de versterkingsoperatie (NCG). Nog minder vertrouwen hebben Groningers in de NAM. De ondervraagde Groningers hebben het meeste vertrouwen in de brandweer/ veiligheidsregio, gevolgd door de verschillende lagen van de overheid. De onderzoekers van Gronings Perspectief concluderen dat er nog veel werk nodig is om het vertrouwen te herstellen, met name gericht op de zeer kwetsbare groepen, zoals bewoners met langdurige schade en ouderen in de versterkingsoperatie (Stroebe et al., 2021).

Vertrouwen in anderen

Vertrouwen in elkaar is belangrijk voor welzijn en de sociale cohesie. Vertrouwen is belangrijk om prettig te leven maar ook vanuit de samenleving gedacht is vertrouwen belangrijk om voor de onderlinge samenwerking en hulpbereidheid. Het vertrouwen in anderen ligt in Groningen op eenzelfde niveau als het vertrouwen in instituties. In 2019 gaf 59,5% dat andere mensen over het algemeen te vertrouwen zijn. Enkel in Zuid-Holland, Flevoland en Limburg is het vertrouwen in anderen lager. Het vertrouwen in anderen is de afgelopen jaren licht toegenomen (57,7% in 2012).

Vrijwilligerswerk

Hoeveel mensen actief zijn als vrijwilliger is ook een indicator voor de sociale cohesie van de samenleving. In de provincie Groningen deed in 2019 iets minder dan de helft van de mensen vrijwilligerswerk (49%). Hiermee staat Groningen in de middenmoot van alle provincies. Wel is dit percentage vanaf 2012 gedaald, in 2012 was dit nog 53%. In Midden- en West Groningse gemeenten is de vrijwilligersgraad het hoogst, en het laagst is deze in Oldambt, waar 39% van de Groningers ouder dan 15 jaar vrijwilligerswerk doet.

Delen via social media

Delen via social media

Betrokken medewerkers

Femke de Haan

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn
  • Twitter

Marja Janssens

onderzoeker-adviseur

  • Mail
  • LinkedIn
  • Twitter

Meer weten?

Neem contact op met één van de betrokken medewerkers

Gerelateerd nieuws

Leefbaarheid

Sociaal Planbureau Groningen brengt maatschappelijke waarde in beeld

Leefbaarheid

Meeste jongvolwassenen willen in Noorden blijven wonen

Leefbaarheid

Maatschappelijke waarde zichtbaar maken – Waarom en hoe?

Steeds meer vrijwilligersorganisaties en bewonersinitiatieven willen hun maatschappelijke waarde zichtbaar maken, al dan niet uitgedrukt in geld. Het helpt een initiatief of organisatie om zelf meer inzicht te krijgen, en de aanpak of inzet te verbeteren. En soms vragen gemeenten en andere financiers aan de initiatieven om hun maatschappelijk waard

Leefbaarheid

Webinar ‘Introductie Monitoring Brede Welvaart’ op dinsdag 16 maart 2021

De principes van brede welvaart en de duurzame ontwikkelingsdoelen worden in steeds bredere kring omarmd als richtinggevend voor een toekomstbestendige samenleving. Maar waar hebben wij het dan over en hoe krijgen wij meer zicht op de ontwikkeling van onze brede welvaart? In het webinar ‘Introductie Monitoring Brede Welvaart’ geven Sociaal Plan

Leefbaarheid

Leefbaarheid in noordelijke provincies stabiel

Groningers, Friezen en Drenten waarderen de leefbaarheid in hun provincie met gemiddeld bijna een 8. De leefbaarheid in de noordelijke provincies is hiermee de afgelopen jaren stabiel gebleven. Toch ervaart 27% van de Groningers een achteruitgang van de leefbaarheid. Dit heeft onder andere te maken met de gevolgen van de gaswinning. Dit blijkt uit

Publicaties

Leefbaarheid

Terugblik webinar over woontrends in Noord-Nederland

Leefbaarheid

Feitenblad Wonen voor jongvolwassenen in Noord-Nederland

Leefbaarheid

Leefbaarheid in Groningen, Fryslân en Drenthe