Gezondheid

Gezondheid in Groningen

Een goede gezondheid is belangrijk voor een fijn leven. Gezonde mensen hebben over het algemeen een betere kwaliteit van leven, zijn zelfredzamer en doen minder beroep op de zorg.

Hoe inwoners hun eigen gezondheid beoordelen heeft betrekking op zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid. Ook leefstijlfactoren (zoals overgewicht, roken en weinig bewegen) kunnen het oordeel over de eigen gezondheid mede bepalen.

In het kort

  • Driekwart van de volwassen inwoners van Groningen ervaart zijn gezondheid als (zeer) goed (2020). Dit is gelijk aan het landelijke beeld. Binnen de provincie zien we dat in de regio’s oost en noordoost het aantal mensen met overgewicht en chronische ziekten wat hoger ligt. In deze regio’s ligt de levensverwachting ook iets lager. Daarnaast zien we dat Groningers met een laag inkomen, lager opleidingsniveau en Groningers op leeftijd een grotere kans hebben op een slechte(re) gezondheid.
  • Bekend is dat aardbevingsschade grote impact heeft op de gezondheid van Groningers. Vooral meervoudige woningschade leidt tot minder goede ervaren gezondheid. Daarnaast weten we dat de huidige coronacrisis vooral hard aankomt bij mensen met een slechte gezondheid. Goed preventief gezondheidsbeleid is een aandachtspunt voor de nabije toekomst, waarbij het samengaan van gezondheidsproblemen met andere sociaaleconomische problemen een belangrijk onderdeel vormt.

Meeste Groningers voelen zich gezond

Groningers zijn over het algemeen tevreden met de eigen gezondheid. Op basis van de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS zien we dat Groningen van de twaalf provincies op plek 10 staat. Volgens de landelijke indicator ‘ervaren gezondheid’ was 78% van de Groningers in 2020 tevreden met de eigen gezondheid. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde (79%). Op gemeentelijk niveau zien we op basis van de data van het CBS over 2020 dat de gemeente Groningen de hoogste ervaren gezondheid heeft, namelijk 81,1%.  Wat hier opvalt is dat de ervaren gezondheid in de oostelijke gemeentes lager is (<76%).

Ook het Groninger Panel is in 2020 gevraagd naar de ervaren gezondheid; toen gaf eveneens driekwart van de volwassen Groningers aan dat zij een goede of zeer goede gezondheid ervaren (74%). Verdiepende analyses laten zien dat Groningers met een lager inkomen en/of een lager opleidingsniveau zich vaker ongezond voelen. Ook leeftijd vormt een belangrijk element van de eigen ervaren gezondheid. Naarmate men ouder wordt, neemt de ervaren gezondheid af.

Daarnaast zien we dat aardbevingsschade grote impact heeft op de gezondheid van Groningers. Op basis van de gekoppelde data van Gronings Perspectief zien we dat vooral meervoudige schade leidt tot minder goed ervaren gezondheid. Van Groningers die geen schade hebben aan hun woning ervaart 77% hun gezondheid als (zeer) goed, en dit daalt voor mensen met één keer schade (76%) en meervoudige schade (72%). Onderzoek van Gronings Perspectief toont aan dat met name Groningers met meervoudige schade die in langdurige schadetrajecten zitten aanzienlijk minder gezond zijn. Daarnaast heeft het krijgen van nieuwe schades veelal een verslechtering van de gezondheid tot gevolg (Stroebe et al., 2021).

Gezondheid en welzijn

Gezondheid wordt in de literatuur gezien als een van de belangrijkste voorspellers van geluk en welzijn (o.a. Dolan et al., 2008; Van Beuningen en Kloosterman, 2011; Van Beuningen en Moonen, 2013). Er wordt vaak onderscheid gemaakt tussen algemene gezondheid (ervaren gezondheid), psychische gezondheid en fysieke gezondheid. De psychische gezondheid komt in de literatuur naar voren als het belangrijkste gezondheidsaspect voor geluk. Andersom gaat het ook op: als mensen gelukkiger zijn, houden zij zich bijvoorbeeld makkelijker aan een gezonde leefstijl en ervaren zij mogelijk minder stress (Veenhoven, 2006).

Deze relatie zien we ook in Groningen; verdiepend onderzoek onder het Groninger Panel laat zien dat ervaren gezondheid wordt gezien als een van de belangrijkste bouwstenen van welzijn. Groningers die de eigen gezondheid beoordelen als ‘zeer slecht’ geven de tevredenheid met het leven gemiddeld een onvoldoende, terwijl Groningers die zeer tevreden zijn over de eigen gezondheid de tevredenheid met het leven een dikke acht geven. Elke (kleine) verbetering in de ervaren gezondheid blijkt duidelijk van invloed op de algemene tevredenheid met het leven. Dit effect is het grootst aan de ‘onderkant’, dus als iemand van een zeer slechte gezondheid een stapje omhoog weet te zetten en de eigen gezondheid iets minder slecht beschouwd, dan is de kans enorm groot dat hij/ zij ook meer tevreden is met het leven in het algemeen.

Ook zijn mensen met een slechtere gezondheid veelal minder positief over de omgeving waar zijn wonen. Dit komt mogelijk doordat zij voorzieningen minder makkelijk kunnen bereiken en minder makkelijk kunnen ‘meedoen’ in de samenleving.

Ervaren gezondheid Rapportcijfer tevredenheid leven
Zeer slecht 4,6
Slecht 6,3
Gaat wel 7,2
Goed 7,9
Zeer goed 8,3
Totaal 7,8

 

Impact coronapandemie op gezondheid

We zien al enige jaren zien dat jongvolwassenen voornamelijk psychische klachten ervaren en dat lichamelijk klachten en aandoeningen bij de oudere leeftijdsgroepen overheersen (Sociaal Planbureau Groningen, 2019). Dit beeld wordt tijdens de coronapandemie opnieuw bevestigd. ‘Corona’ heeft er wel voor gezorgd dat de psychische klachten bij jongeren zijn uitvergroot. In 2019 gaf 36% van de 18 tot en met 34 jarigen aan dat zij door psychische klachten of persoonlijke problemen werden beperkt in hun dagelijkse activiteiten. In november 2020 was dit 44%. Ook het percentage jongeren dat hier in sterke mate last van heeft is gestegen van 8% in 2019 naar 12% in 2020.

De coronapandemie heeft de gezondheid van Groningers flink op de proef gesteld. 1 op de 5 inwoners van Groningen geeft aan dat de gezondheid achteruit is gegaan. Dit kan komen door uitstellen of ontbreken van de benodigde zorg, maar ook door andere maatregelen, zoals veel thuiswerken of een beperkt sociaal leven. Slechts 4% geeft aan dat de gezondheid is verbeterd door de coronacrisis.

De huidige coronacrisis komt vooral hard aan bij mensen met een slechte gezondheid; zij zijn kwetsbaarder bij een besmetting met het virus, scoren hoger op eenzaamheid en (financiële) zorgen. Het heeft grote impact op zowel de fysieke als de mentale gezondheid van Groningers. Goed preventief gezondheidsbeleid is een aandachtspunt voor de nabije toekomst, waarbij het samengaan van gezondheidsproblemen met andere sociaaleconomische problemen een belangrijk onderdeel vormt.

“Ik hoop dat de coronacrisis snel voorbij is en we weer zonder zorgen en angst kunnen leven.”

Langdurige ziekten en aandoeningen

Het hebben van een of meer langdurige ziekten of aandoeningen heeft ook een grote invloed op de ervaren gezondheid en tevredenheid met het leven. Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart staat Groningen op een 5e plek van alle provincies als het gaat om het aantal mensen met langdurige ziekten en aandoeningen. In Groningen had in 2020 32% van de inwoners een of meerdere chronische ziekten en 14% van de volwassenen had een of meer lichamelijke beperkingen.

Het minst aantal mensen met een of meer chronische ziekten wonen in de gemeente Groningen (28%) en Westerkwartier (30% ). In deze gemeenten is het percentage volwassenen met een of meer lichamelijke beperkingen ook het laagst, respectievelijk 10% en 11%. Het aantal mensen met chronische ziekten is het hoogste in de gemeenten Oldambt en Pekela (beide 40%).

Helft volwassen Groningers heeft overgewicht

Overgewicht heeft invloed op de gezondheid. Mensen met (ernstig) overgewicht lopen meer gezondheidsrisico’s dan mensen met een gezond gewicht. De helft (50.2%) van de inwoners van Groningen (19 jaar en ouder) had in 2020 overgewicht, waarvan 16% obesitas. Dit is vergelijkbaar met het landelijke gemiddelde van 49.4 procent (14.7% obesitas). Hiermee bevindt de provincie zich in de landelijke middenmoot.

Binnen de provincie zien we verschillen in het aandeel inwoners met overgewicht. Zo zijn er meer mensen met overgewicht in de oost- en noordoostelijke gemeenten (58-63%) dan in de gemeente Groningen. In de leeftijdsgroep 35-49 jarigen is het aandeel inwoners met overgewicht het grootst. Daarnaast hebben lager opgeleiden vaker overgewicht dan hoger opgeleiden.

Om overgewicht tegen te gaan zet de overheid in op voldoende bewegen. Volgens de beweegrichtlijnen moeten volwassenen wekelijks ten minste 150 minuten matig intensief bewegen, zoals wandelen en fietsen, verspreid over diverse dagen. Ook worden tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten aanbevolen (Beweegrichtlijnen, 2017).

Zowel landelijk als in Groningen voldoet gemiddeld 50% van de volwassenen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. In de afgelopen jaren zijn Groningers iets minder gaan bewegen; in 2016 bewoog nog 51% van de volwassenen in de provincie Groningen voldoende volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. Het percentage volwassenen dat voldoende beweegt is het laagst in de leeftijdscategorie van 75 jaar en ouder en het hoogst in de leeftijd van 19 tot 34 jaar. Hoogopgeleiden voldoen vaker aan de beweegrichtlijn dan laag opgeleiden.

 

Genotmiddelen risico voor gezondheid

Tabak, alcohol en drugs kunnen een nadelig effect hebben op de gezondheid van mensen. Vooral roken is een belangrijke risicofactor. Met 20% van de Groningers die roken, wordt er meer gerookt dan gemiddeld in Nederland (17%). De verwachting is dat dit aandeel zal afnemen richting 2030 (RIVM, 2018). Voor het gebruik van alcohol is de toekomstige ontwikkeling onzeker. In 2020 waren 6% van de volwassenen van 18 jaar en ouder in Groningen overmatige drinkers. Dit betekent dat zij meer dan 14 glazen per week (vrouwen) of 21 glazen per week (mannen) drinken. Dit percentage is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde (6%). Van alle volwassenen in Groningen drinkt 38% maximaal één glas alcohol per dag, van de ouderen is dit 59%.

Het aandeel rokers, overmatige drinkers en mensen met overgewicht liggen in 2020 nog (ver) boven de in het Nationaal Preventieakkoord voor 2040 gestelde doelen. Met dit akkoord wil de Rijksoverheid het roken, overmatig drinken onder volwassenen terugdringen naar 5% in 2040 en het percentage volwassenen met overgewicht naar 38%.

Levensverwachting

De gemiddelde levensverwachting betreft het aantal jaren dat iemand vanaf de geboorte naar verwachting zal leven. We worden gemiddeld steeds ouder, in de afgelopen jaren is in Nederland de levensverwachting gestegen naar 79,8 jaar voor mannen en 83,2 jaar voor vrouwen. Dit is vooral te danken aan verbeterde zorg en preventie. Er zijn wel grote gezondheidsverschillen. Inwoners met lagere inkomens en een lagere opleiding leven gemiddeld zeven jaar korter en zelfs achttien jaar in minder goed ervaren gezondheid dan hoger opgeleiden.

In het noorden van Nederland en in de grotere steden is de levensverwachting over het algemeen lager. In 2019 was de levensverwachting in Groningen bij geboorte 82,6 jaar voor vrouwen en 78,7 jaar voor mannen. Het verschil in levensverwachting bij de geboorte tussen mannen en vrouwen is vooral een gevolg van de kleinere sterftekansen voor vrouwen van 65 jaar en ouder. Op jongere leeftijd sterven ook (iets) meer mannen dan vrouwen, maar dit verschil in sterfte heeft een klein effect op het geslachtsverschil in de levensverwachting, omdat op jonge leeftijd relatief weinig mensen overlijden in Nederland.

De levensverwachting voor mannen is in de provincie het hoogst in de noordwestelijke gemeenten en het laagst in Oost-Groningen en de gemeente Groningen. De levensverwachting voor vrouwen is het laagst in Noordoost-Groningen en ligt in de rest van de provincie rond het landelijk gemiddelde.

Verantwoording

Indicatoren thema Gezondheid – monitor Brede Welvaart Groningen

Het thema gezondheid wordt in de Regionale Monitor brede welvaart in beeld gebracht door te kijken naar vijf indicatoren, namelijk: ervaren gezondheid, het aantal personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen, overgewicht, levensverwachting van vrouwen en mannen. We vullen deze indicatoren aan met regionale inzichten vanuit onderzoeken onder het Groninger Panel. In het bijzonder gaan we nader in op het verband tussen gezondheid en welzijn en op de impact van de coronapandemie. Ook bieden we inzicht in genotmiddelen (roken en alcohol) op basis van de GGD Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen.

Gerelateerde publicaties

Verantwoording monitor Brede Welvaart Groningen (PDF)

Gronings Welzijn. Wat bepaalt het persoonlijk welzijn van Groningers?, 2021 (PDF)

Gevolgen coronacrisis voor inwoners van Groningen, 2021 (PDF)

Nulmeting Nationaal Programma Groningen, 2021 (PDF)

Feitenblad Vitaal ouder worden en de rol van buurt en professionals, 2019 (PDF)

Kijk op de keten ouderenzorg Groningen, 2019 (PDF)

Magazine ouderen en mantelzorgers in Groningen, 2019 (PDF)

Feiteblad Bereikbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid van de zorg, 2018 (PDF)

Feiteblad: Huisartsen in de provincie Groningen, 2016 (PDF)

Feitenblad: Zorgvoorzieningen en hulp in de wijk, 2016 (PDF)

Feitenblad: Sterfte aan kanker en hart- en vaatziekten hoog, 2016 (PDF)

 

Medewerker

Femke de Haan

onderzoeker

Delen via social media

Delen via social media

Betrokken medewerkers

Femke de Haan

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn
  • Twitter

Simone Barends

adviseur/onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn

Martin Bakker

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn

Meer weten?

Neem contact op met één van de betrokken medewerkers

Gerelateerd nieuws

Brede Welvaart

Rijk en regio bundelen krachten voor brede welvaart

Armoede

Bijeenkomst energiearmoede & energiebesparing op 15 december

Brede Welvaart

Groot leefbaarheidsonderzoek in Groningen, Drenthe en Friesland

Dit najaar ontvangen circa 20.000 inwoners in Noord-Nederland een vragenlijst over hoe zij aankijken tegen hun leefomgeving en hoe zij het wonen, werken en leven in hun regio ervaren. De vragenlijst wordt voorgelegd aan de burgerpanels in Groningen, Friesland en Drenthe. De uitkomsten van het onderzoek laten zien hoe inwoners verschillende aspecte

Brede Welvaart

Bijzonder Hoogleraar en Sr. Onderzoeker Brede Welvaart en Kansen(on)gelijkheid

Ben je een ambitieuze onderzoeker met passie voor het geven van inzicht in maatschappelijke ontwikkelingen rondom Brede Welvaart en Kansen(on)gelijkheid? Draag je graag bij aan het wetenschappelijke debat, en ben je tegelijkertijd ook een inspirerende sparringpartner voor bestuurders, ambtenaren en professionals in Noord-Nederland? Kan jij actu

Brede Welvaart

Van kennis naar beleid

Op 29 en 30 juni vond de tweede (pre)conferentie van het Nationaal Netwerk Brede Welvaart in Groningen plaats. Tijdens deze inspirerende tweedaagse gingen sprekers, onderzoekers en beleidsmakers met elkaar in gesprek over het toepassen van brede welvaart in beleid. Hierbij stond de vraag centraal hoe brede welvaart (succesvol) toegepast en geïnte

Publicaties

Armoede

Rapport Zoektocht naar Zekerheid

Aardbevingen

Feitenblad Het Hogeland, De stem van de inwoners, gemeenteraadsverkiezingen 2022

Aardbevingen

Monitor 2021 - Structurele monitoring Nationaal Programma Groningen