Gezondheid

Gezondheid in Groningen

Een goede gezondheid is belangrijk voor een fijn leven. Gezonde mensen hebben over het algemeen een betere kwaliteit van leven, zijn zelfredzamer en doen minder beroep op de zorg.

Hoe inwoners hun eigen gezondheid beoordelen heeft betrekking op zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid. Ook leefstijlfactoren (zoals overgewicht, roken en weinig bewegen) kunnen het oordeel over de eigen gezondheid mede bepalen.

In het kort

  • Driekwart van de volwassen inwoners van Groningen ervaart zijn gezondheid als (zeer) goed (2020). Dit is gelijk aan het landelijke beeld. Binnen de provincie zien we dat in de regio’s oost en noordoost het aantal mensen met overgewicht en chronische ziekten wat hoger ligt. In deze regio’s ligt de levensverwachting ook iets lager. Daarnaast zien we dat Groningers met een laag inkomen, lager opleidingsniveau en Groningers op leeftijd een grotere kans hebben op een slechte(re) gezondheid.
  • Bekend is dat aardbevingsschade grote impact heeft op de gezondheid van Groningers. Vooral meervoudige woningschade leidt tot minder goede ervaren gezondheid. Daarnaast weten we dat de huidige coronacrisis vooral hard aankomt bij mensen met een slechte gezondheid. Goed preventief gezondheidsbeleid is een aandachtspunt voor de nabije toekomst, waarbij het samengaan van gezondheidsproblemen met andere sociaaleconomische problemen een belangrijk onderdeel vormt.

Meeste Groningers voelen zich gezond

Groningers zijn over het algemeen tevreden met de eigen gezondheid. Op basis van de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS zien we dat Groningen van de twaalf provincies op plek 7 staat. Volgens de landelijke indicator ‘ervaren gezondheid’ was 77.9% van de Groningers in 2020 tevreden met de eigen gezondheid. Dit is iets lager dan het Nederlandse gemiddelde (78.8%). Op lokale schaal zien we een verschil tussen ‘Stad en Ommeland’. We zien dat de gemeenten Groningen en Westerkwartier de hoogste ervaren gezondheid hebben en dat de ervaren gezondheid in de oostelijke gemeenten wat achter blijft (<75%).

Ook het Groninger Panel is in 2020 gevraagd naar de ervaren gezondheid; toen gaf eveneens driekwart van de volwassen Groningers aan dat zij een goede of zeer goede gezondheid ervaren (74%). Verdiepende analyses laten zien dat Groningers met een lager inkomen en/of een lager opleidingsniveau zich vaker ongezond voelen. Ook leeftijd vormt een belangrijk element van de eigen ervaren gezondheid. Naarmate men ouder wordt, neemt de ervaren gezondheid af.

Daarnaast zien we dat aardbevingsschade grote impact heeft op de gezondheid van Groningers. Op basis van de gekoppelde data van Gronings Perspectief zien we dat vooral meervoudige schade leidt tot minder goed ervaren gezondheid. Van Groningers die geen schade hebben aan hun woning ervaart 77% hun gezondheid als (zeer) goed, en dit daalt voor mensen met één keer schade (76%) en meervoudige schade (72%). Onderzoek van Gronings Perspectief toont aan dat met name Groningers met meervoudige schade die in langdurige schadetrajecten zitten aanzienlijk minder gezond zijn. Daarnaast heeft het krijgen van nieuwe schades veelal een verslechtering van de gezondheid tot gevolg (Stroebe et al., 2021).

Gezondheid en welzijn

Gezondheid wordt in de literatuur gezien als een van de belangrijkste voorspellers van geluk en welzijn (o.a. Dolan et al., 2008; Van Beuningen en Kloosterman, 2011; Van Beuningen en Moonen, 2013). Er wordt vaak onderscheid gemaakt tussen algemene gezondheid (ervaren gezondheid), psychische gezondheid en fysieke gezondheid. De psychische gezondheid komt in de literatuur naar voren als het belangrijkste gezondheidsaspect voor geluk. Andersom gaat het ook op: als mensen gelukkiger zijn, houden zij zich bijvoorbeeld makkelijker aan een gezonde leefstijl en ervaren zij mogelijk minder stress (Veenhoven, 2006).

Deze relatie zien we ook in Groningen; verdiepend onderzoek onder het Groninger Panel laat zien dat ervaren gezondheid wordt gezien als een van de belangrijkste bouwstenen van welzijn. Groningers die de eigen gezondheid beoordelen als ‘zeer slecht’ geven de tevredenheid met het leven gemiddeld een onvoldoende, terwijl Groningers die zeer tevreden zijn over de eigen gezondheid de tevredenheid met het leven een dikke acht geven. Elke (kleine) verbetering in de ervaren gezondheid blijkt duidelijk van invloed op de algemene tevredenheid met het leven. Dit effect is het grootst aan de ‘onderkant’, dus als iemand van een zeer slechte gezondheid een stapje omhoog weet te zetten en de eigen gezondheid iets minder slecht beschouwd, dan is de kans enorm groot dat hij/ zij ook meer tevreden is met het leven in het algemeen.

Ook zijn mensen met een slechtere gezondheid veelal minder positief over de omgeving waar zijn wonen. Dit komt mogelijk doordat zij voorzieningen minder makkelijk kunnen bereiken en minder makkelijk kunnen ‘meedoen’ in de samenleving.

Ervaren gezondheid Rapportcijfer tevredenheid leven
Zeer slecht 4,6
Slecht 6,3
Gaat wel 7,2
Goed 7,9
Zeer goed 8,3
Totaal 7,8

 

Impact coronapandemie op gezondheid

We zien al enige jaren zien dat jongvolwassenen voornamelijk psychische klachten ervaren en dat lichamelijk klachten en aandoeningen bij de oudere leeftijdsgroepen overheersen (Sociaal Planbureau Groningen, 2019). Dit beeld wordt tijdens de coronapandemie opnieuw bevestigd. ‘Corona’ heeft er wel voor gezorgd dat de psychische klachten bij jongeren zijn uitvergroot. In 2019 gaf 36% van de 18 tot en met 34 jarigen aan dat zij door psychische klachten of persoonlijke problemen werden beperkt in hun dagelijkse activiteiten. In november 2020 was dit 44%. Ook het percentage jongeren dat hier in sterke mate last van heeft is gestegen van 8% in 2019 naar 12% in 2020.

De coronapandemie heeft de gezondheid van Groningers flink op de proef gesteld. 1 op de 5 inwoners van Groningen geeft aan dat de gezondheid achteruit is gegaan. Dit kan komen door uitstellen of ontbreken van de benodigde zorg, maar ook door andere maatregelen, zoals veel thuiswerken of een beperkt sociaal leven. Slechts 4% geeft aan dat de gezondheid is verbeterd door de coronacrisis.

De huidige coronacrisis komt vooral hard aan bij mensen met een slechte gezondheid; zij zijn kwetsbaarder bij een besmetting met het virus, scoren hoger op eenzaamheid en (financiële) zorgen. Het heeft grote impact op zowel de fysieke als de mentale gezondheid van Groningers. Goed preventief gezondheidsbeleid is een aandachtspunt voor de nabije toekomst, waarbij het samengaan van gezondheidsproblemen met andere sociaaleconomische problemen een belangrijk onderdeel vormt.

“Ik hoop dat de coronacrisis snel voorbij is en we weer zonder zorgen en angst kunnen leven.”

Langdurige ziekten en aandoeningen

Het hebben van een of meer langdurige ziekten of aandoeningen heeft ook een grote invloed op de ervaren gezondheid en tevredenheid met het leven. Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart staat Groningen op een 11e plek van alle provincies als het gaat om het aantal mensen met langdurige ziekten en aandoeningen. In Groningen had in 2016 47% van de inwoners een of meerdere chronische ziekten en 14% van de volwassenen had een of meer lichamelijke beperkingen.

Het minst aantal mensen met een of meer chronische ziekten wonen in de gemeente Groningen (40%) en Westerkwartier (47% ). In deze gemeenten is het percentage volwassenen met een of meer lichamelijke beperkingen ook het laagst, respectievelijk 11% en 12%. Het aantal mensen met chronische ziekten is het hoogste in de gemeenten Appingedam (57%), Pekela (57%) en Delfzijl (56%).

Helft volwassen Groningers heeft overgewicht

Overgewicht heeft invloed op de gezondheid. Mensen met (ernstig) overgewicht lopen meer gezondheidsrisico’s dan mensen met een gezond gewicht. De helft (50.2%) van de inwoners van Groningen (19 jaar en ouder) had in 2020 overgewicht, waarvan 16% obesitas. Dit is vergelijkbaar met het landelijke gemiddelde van 49.4 procent (14.7% obesitas). Hiermee bevindt de provincie zich in de landelijke middenmoot.

Binnen de provincie zien we verschillen in het aandeel inwoners met overgewicht. Zo zijn er meer mensen met overgewicht in de oost- en noordoostelijke gemeenten (58-63%) dan in de gemeente Groningen. In de leeftijdsgroep 35-49 jarigen is het aandeel inwoners met overgewicht het grootst. Daarnaast hebben lager opgeleiden vaker overgewicht dan hoger opgeleiden.

Om overgewicht tegen te gaan zet de overheid in op voldoende bewegen. Volgens de beweegrichtlijnen moeten volwassenen wekelijks ten minste 150 minuten matig intensief bewegen, zoals wandelen en fietsen, verspreid over diverse dagen. Ook worden tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten aanbevolen (Beweegrichtlijnen, 2017).

Zowel landelijk als in Groningen voldoet gemiddeld 50% van de volwassenen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. In de afgelopen jaren zijn Groningers iets minder gaan bewegen; in 2016 bewoog nog 51% van de volwassenen in de provincie Groningen voldoende volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. Het percentage volwassenen dat voldoende beweegt is het laagst in de leeftijdscategorie van 75 jaar en ouder en het hoogst in de leeftijd van 19 tot 34 jaar. Hoogopgeleiden voldoen vaker aan de beweegrichtlijn dan laag opgeleiden.

 

Genotmiddelen risico voor gezondheid

Het gebruik van genotmiddelen, zoals tabak, alcohol en drugs kan een sterk negatief effect hebben op de gezondheid van mensen. Vooral roken is een belangrijke risicofactor als het gaat om verlies van (gezonde) levensjaren. Het aandeel rokers van 19 jaar en ouder in Groningen is sinds 2010 nauwelijks veranderd. Landelijk rookt 16.7% van de inwoners. In Groningen ligt dit percentage op 19.7%.

Voor het gebruik van alcohol is de toekomstige ontwikkeling onzeker. In 2020 waren 6,2% van de volwassenen van 18 jaar en ouder in Nederland overmatige drinkers. Dit betekent dat zij meer dan 14 glazen per week (vrouwen) of 21 glazen per week (mannen) drinken. Het percentage overmatige drinkers in de provincie Groningen (6.4%) is vergelijkbaar met het landelijke gemiddelde.

Levensverwachting

De gemiddelde levensverwachting betreft het aantal jaren dat iemand vanaf de geboorte naar verwachting zal leven. We worden gemiddeld steeds ouder, in de afgelopen jaren is in Nederland de levensverwachting gestegen naar 79,8 jaar voor mannen en 83,2 jaar voor vrouwen. Dit is vooral te danken aan verbeterde zorg en preventie. Er zijn wel grote gezondheidsverschillen. Inwoners met lagere inkomens en een lagere opleiding leven gemiddeld zeven jaar korter en zelfs achttien jaar in minder goed ervaren gezondheid dan hoger opgeleiden.

In het noorden van Nederland en in de grotere steden is de levensverwachting over het algemeen lager. In 2016 was de levensverwachting in Groningen bij geboorte 82,6 jaar voor vrouwen en 78,7 jaar voor mannen. Het verschil in levensverwachting bij de geboorte tussen mannen en vrouwen is vooral een gevolg van de kleinere sterftekansen voor vrouwen van 65 jaar en ouder. Op jongere leeftijd sterven ook (iets) meer mannen dan vrouwen, maar dit verschil in sterfte heeft een klein effect op het geslachtsverschil in de levensverwachting, omdat op jonge leeftijd relatief weinig mensen overlijden in Nederland.

De levensverwachting voor mannen is in de provincie het hoogst in de noordwestelijke gemeenten en het laagst in Oost-Groningen en de gemeente Groningen. De levensverwachting voor vrouwen is het laagst in Noordoost-Groningen en ligt in de rest van de provincie rond het landelijk gemiddelde.

Indicatoren thema Gezondheid – monitor Brede Welvaart Groningen

Het thema gezondheid wordt in de Regionale Monitor brede welvaart in beeld gebracht door te kijken naar vijf indicatoren, namelijk: overgewicht, levensverwachting van vrouwen, levensverwachting van mannen, ervaren gezondheid en het aantal personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen. We vullen deze indicatoren aan met regionale inzichten vanuit onderzoeken onder het Groninger Panel.

Medewerker

Femke de Haan

onderzoeker

Delen via social media

Delen via social media

Betrokken medewerkers

Femke de Haan

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn
  • Twitter

Simone Barends

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn

Martin Bakker

onderzoeker

  • Mail
  • LinkedIn

Meer weten?

Neem contact op met één van de betrokken medewerkers

Gerelateerd nieuws

Brede Welvaart

Maatschappelijke opgaven vragen om brede blik op welvaart

Brede Welvaart

Krimp nauwelijks van invloed op toekomstplannen vmbo-jongeren

Brede Welvaart

Monitor Brede Welvaart Groningen binnenkort van start

In onze alledaagse werkelijkheid staat welvaart voor veel méér dan alleen ons inkomen of het bruto binnenlands product. We kijken daarom tegenwoordig ook veel breder, namelijk naar de Brede Welvaart. Het is een nieuwe manier van kijken naar de samenleving. Integraal, met oog voor alles wat voor onze inwoners van waarde is: hoe schoon de lucht is

Brede Welvaart

Sociaal Planbureau Groningen brengt maatschappelijke waarde in beeld

Steeds meer maatschappelijke organisaties krijgen te maken met de vraag wat hun maatschappelijke waarde en impact is. Ze moeten laten zien welke impact hun activiteiten of interventies uiteindelijk hebben op inwoners en in de maatschappij. En soms moeten ze dit uitdrukken in geld. Gemeenten en andere financiers vragen daarom. Het draait niet alleen

Brede Welvaart

Meeste jongvolwassenen willen in Noorden blijven wonen

Jongvolwassenen in Groningen, Drenthe en Fryslân willen relatief vaak verhuizen, maar het liefst blijven ze in de regio wonen. Bijna twee derde van de jongvolwassenen (18-34 jaar) geeft aan binnen een straal van 5 kilometer van hun huidige woonplaats te willen blijven. Dit blijkt uit een gezamenlijk onderzoek van het Sociaal Planbureau Groningen,

Publicaties

Brede Welvaart

Rapport over de verbondenheid van vmbo-jongeren in Oost-Groningen en Het Hogeland met de regio

Brede Welvaart

Terugblik webinar over woontrends in Noord-Nederland

Brede Welvaart

Feitenblad Wonen voor jongvolwassenen in Noord-Nederland