Aardbevingen en leefbaarheid

Aardbevingen en leefbaarheid

Leefbaarheid gaat over alles wat te maken heeft met het aangenaam wonen, werken en leven van inwoners in de eigen omgeving. We weten dat de leefbaarheid in Groningen extra onder druk staat door de aardbevingen, en de maatschappelijke gevolgen daarvan. Welke gevolgen hebben de aardbevingen op de ruimtelijke leefomgeving en leefbaarheid in Groningse dorpen en wijken?

Deze pagina beschrijft de uitkomsten van verschillende onderzoeken.

Tevredenheid leefbaarheid woonomgeving in aardbevingsgebied afgelopen jaren gedaald

Uit diverse onderzoeken blijkt dat de leefbaarheid in Groningen als gevolg van de aardbevingen de afgelopen jaren sterk is afgenomen. In 2012 was nog 85% van de inwoners uit het bevingsgebied (zeer) tevreden over de woonomgeving, vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde (WoON, 2012). In 2015 was de tevredenheid met de woonomgeving gedaald tot 77%, waarmee het aardbevingsgebied tot de slechtst scorende gebieden van Nederland behoorde (OTB/TU Delft en CMO STAMM, 2016). De meest recente meting van KAW (Heuff, Depenbrock & Drewes, 2018), laat zien dat bijna 79% van de huishoudens in het gebied (zeer) tevreden zijn met de woonomgeving waarin zij wonen. Dit onderzoek laat zien dat ruim 5% van de huishoudens (zeer) ontevreden zijn over de woonomgeving. Dit percentage ligt ongeveer 6%-punten lager dan in 2015, wat er mogelijk op wijst dat de algehele tevredenheid over de woonomgeving tussen 2015 en 2018 weer stabiliseert of zelfs licht verbeterd.

Mate van schade van invloed op ervaren leefbaarheid

Onderzoek van Gronings Perspectief laat zien dat tevredenheid met de leefomgeving samenhangt met onder andere de hoeveelheid schade die mensen hebben, en het aantal keren dat zij hiervan al dan niet melding hebben gemaakt (Postmes et al., 2018; Sociaal Planbureau, 2018). Mensen met enkelvoudige of meervoudige schade zijn na verloop van tijd minder tevreden met hun woonomgeving, terwijl mensen zonder schade aan hun woning geen verandering in tevredenheid rapporteren.

Ook uit een peiling onder het Groninger Panel blijkt dat Groningers met zware aardbevingsschade vaker een achteruitgang in leefbaarheid ervaren (32%) dan mensen met lichte schade (22%) of zonder schade (14%) (Sociaal Planbureau Groningen, 2018).

Eén op vijf Groningers ziet achteruitgang in leefbaarheid

Of de eigen woonbuurt er het afgelopen jaar op vooruit of achteruit is gegaan, zegt iets over de beleving van de leefbaarheid in het aardbevingsgebied. Uit een peiling onder het Groninger Panel blijkt dat het merendeel (70%) van de Groningers ervaart dat de leefbaarheid het afgelopen jaar gelijk is gebleven (Sociaal Planbureau Groningen, 2018). Eén op de tien inwoners ziet een vooruitgang (10%). Echter een aanzienlijk deel, namelijk één op de vijf Groningers (20%), ziet de afgelopen twaalf maanden een achteruitgang in de leefbaarheid van hun dorp of wijk.

Voor Groningers is het verdwijnen van voorzieningen één van de belangrijkste redenen voor de achteruitgang van de leefbaarheid in de buurt. Vooral het sluiten van winkels en de daarmee gepaarde leegstand van panden, wat invloed heeft op het aanzicht van de (dorps) centra, wordt vaak genoemd door Groningers. Ook gaat het hier om het sluiten van scholen, sportvoorzieningen en ziekenhuizen. Een tweede belangrijke reden voor de achteruitgang van leefbaarheid is de aardbevingenproblematiek. De leden van het Groninger Panel geven aan dat de onzekerheid rondom de versterking van woningen, de overlast en traagheid rondom de afwikkeling van schade, het onveilige gevoel en het niet weten of de eigen woning nog wel te verkopen is, invloed hebben op hun dagelijks leven en daarbij op de ervaren leefbaarheid. Uit de opmerkingen die mensen maken, blijkt duidelijk dat de achteruitgang in leefbaarheid ervaren wordt door zowel de gevolgen van de aardbevingen als de gevolgen van bevolkingskrimp.

 

Toekomstperspectief

Hoe inwoners de toekomst van hun eigen dorp of wijk zien hangt af van verschillende factoren. Verschillende onderzoeken laten zien dat naast de gevolgen van aardbevingen, ook de gevolgen van de bevolkingskrimp en het voorzieningenniveau in de regio van invloed zijn op de toekomstperceptie (Sociaal Planbureau Groningen, 2016; Postmes et. al., 2018).

Uit een peiling onder het Groninger Panel blijkt dat een groot deel van de Groningers de toekomst van zijn of haar wijk of dorp vooral zonnig tegemoet ziet. De huidige aantrekkelijke buurt of wijk en de aanwezigheid of nabijheid van voldoende basisvoorzieningen worden gezien als de voornaamste redenen om de toekomst van de directe woonomgeving positief te blijven zien. De nabijheid van de stad Groningen, met veel voorzieningen, wordt ook veel genoemd als reden. We zien wel regionale verschillen; buiten het aardbevingsgebied ziet ruim één op de drie Groningers (36%) de toekomst van zijn of haar dorp/wijk zonnig tegemoet, binnen het aardbevingsgebied geldt dit voor 28% van de inwoners (Sociaal Planbureau Groningen, 2018).

Echter, niet iedereen is even positief. Voor bijna twee op de tien inwoners (18%) in het aardbevingsgebied geldt dat zij zich zorgen maken over de toekomst van hun dorp/wijk. Buiten het aardbevingsgebied maakt 14% zich zorgen over de toekomst. Deze zorgen hebben vooral betrekking op het verdwijnen van voorzieningen, verpaupering en leegstand van gebouwen en de gevolgen van de aardbevingen en gaswinning. Het gaat dan om de onrust en onzekerheid over woningschade, onverkoopbaarheid van huizen en gezondheidsklachten.

Perspectief voor inwoners

Zowel de aardbevingsproblematiek als de bevolkingskrimp doen een beroep op de veerkracht van inwoners om (dreigende) leefbaarheidsproblemen het hoofd bieden. Een belangrijke stap richting een leefbare regio is inwoners perspectief te bieden. Dat betekent: in samenspraak met bewoners nadenken over de toekomst van hun woonomgeving en bewoners zelf meer de regie te geven.

Inwoners blijken zeer bereid te zijn om mee te denken over oplossingsrichtingen om de leefbaarheid in het bevingsgebied te herstellen en bevorderen. Zo heeft Sociaal Planbureau Groningen in 2015 met ruim 600 inwoners van het aardbevingsgebied gesproken. Tijdens deze gesprekken kwam een groot aantal oplossingsrichtingen aan bod. Van leefbaarheidsplannen, gebiedsplannen en dorpsbudgetten tot het inschakelen van bekende Nederlanders ‘als boegbeeld’ om de regio weer positief op de kaart te zetten. Ook het inzetten op duurzame energie, zoals door gebruik van zonnepanelen en warmtepompen, werd toen al als oplossing gezien om het gasverbruik en dus de gaswinning te verlagen.

Meer recent is in 2019 het project Toukomst van start gegaan. Toukomst is een initiatief van Nationaal Programma Groningen en organisaties uit de provincie Groningen. Het is de bedoeling goede ideeën voor de toekomst van Groningers op te halen en uit te voeren. De ideeën die momenteel worden opgehaald, samen met alle gesprekken die worden gevoerd, vormen de basis voor een toukomstbeeld van Groningen. Voor de uitvoering van deze projecten is 100 miljoen euro beschikbaar. Meer informatie is te vinden op www.toukomst.nl.

Medewerker

Femke de Haan

onderzoeker

Delen via social media

Delen via social media

Betrokken medewerkers

Femke de Haan

onderzoeker

Marja Janssens

onderzoeker-adviseur

Hans Elshof

onderzoeker - data-analist

Meer weten?

Neem contact op met één van de betrokken medewerkers

Gerelateerd nieuws

Aardbevingen

Minder gezondheidsachterstand Groningers met meervoudige bevingsschade

Aardbevingen

Kennisplatform publiceert literatuurstudie: Gaswinning, aardbevingen en de maatschappelijke gevolgen voor de provincie Groningen en haar bewoners

Aardbevingen

Onderzoek van Gronings Perspectief naar psychosociale gevolgen gaswinning in Groningen

“Welke factoren beïnvloeden het verloop in het aantal schademeldingen? En wat zijn redenen voor mensen om schade wel of niet te melden?” Sociaal Planbureau Groningen werkt samen met Gronings Perspectief in onderzoek naar de psychosociale gevolgen van de gaswinning in Groningen. In 2020 ontvangt het Groninger Panel hiervoor twe

Aardbevingen

Consortium gaat het Nationaal Programma Groningen (NPG) structureel monitoren en evalueren

“Wij helpen de regio zo te leren en de effecten van het programma zo groot mogelijk te maken.” E&E advies,  Aletta Advies en Sociaal Planbureau Groningen gaan als consortium het Nationaal Programma Groningen (NPG) structureel monitoren en evalueren. Het NPG heeft voor de komende tien jaar als overkoepelend doel het verbet

Aardbevingen

Versterking komt onvoldoende tegemoet aan verwachtingen bewoners met veel schade

“Al in 2016 wezen we erop dat bewoners met meervoudige schade een risicogroep zijn. Deze groep leeft al jaren in onzekerheid, en we zien dat een deel eraan onderdoor gaat. We vinden het onbegrijpelijk dat er in 2019 nog steeds geen overkoepelend beleid is voor de problemen van deze groep.” Veel bewoners van Noordoost-Groninge

Publicaties

Aardbevingen

Top 5 opgaven in het sociale domein in Groningen

Aardbevingen

Rapport Groninger Panel over nieuw schadeprotocol 2017

Aardbevingen

Rapport Woningmarkt- en leefbaarheidsonderzoek aardbevingsgebied Groningen 2016